Chrypka od kilku tygodni, a dokładnie dłużej niż trzy, wymaga obejrzenia krtani przez laryngologa. Najczęściej przyczyna okazuje się łagodna: przeciążenie głosu, guzki, polipy albo refluks. Tylko badanie pozwala jednak wykluczyć zmiany wymagające szybkiego leczenia, w tym raka krtani, który wcześnie wykryty leczy się skutecznie.

Chrypka od kilku tygodni to nie drobiazg na przeczekanie

„To tylko chrypka, samo przejdzie”. W większości przypadków tak właśnie jest. Po przeziębieniu, po weselu czy po meczu, na którym krzyczeliśmy do utraty tchu, głos wraca w ciągu kilku–kilkunastu dni. Kłopot zaczyna się wtedy, gdy chrypka nie mija, a pacjent przyzwyczaja się do niej jak do nowego brzmienia własnego głosu. Przychodzi po dwóch, trzech miesiącach, czasem dopiero wtedy, gdy ktoś bliski zapyta, co się stało.

Chrypka oznacza, że fałdy głosowe w krtani nie drgają prawidłowo. Przyczyn może być bardzo wiele: od przeciążenia głosu, przez zmiany łagodne, po zaburzenia ruchomości fałdów i nowotwory. W tym tekście wyjaśniam, dlaczego granicą są trzy tygodnie, co najczęściej kryje się za przewlekłą chrypką i jak wygląda badanie krtani.

Zasada trzech tygodni

Chrypka, która utrzymuje się dłużej niż trzy tygodnie, wymaga obejrzenia krtani przez laryngologa. To nie jest arbitralna liczba. Po zwykłej infekcji głos wraca w tym czasie niemal zawsze. Jeśli nie wraca, trzeba ustalić przyczynę, a nie leczyć ją kolejnymi tabletkami do ssania. U osób palących papierosy, pijących regularnie alkohol oraz po przebytej radioterapii okolicy szyi nie czekałbym nawet tyle.

Najczęstsze przyczyny

U osób, które dużo mówią zawodowo (nauczycieli, trenerów, handlowców, śpiewaków) często spotykam guzki głosowe, czyli drobne zgrubienia na fałdach powstające w wyniku przeciążenia, oraz polipy. U palących typowy jest obrzęk Reinkego, który sprawia, że głos staje się niski i szorstki. Coraz częściej rozpoznaję też refluks krtaniowo-gardłowy, czyli cofanie się treści żołądka aż do krtani. Rzadko powoduje zgagę. Częściej objawia się poranną chrypką, uczuciem przeszkody w gardle i ciągłym odchrząkiwaniem.

Osobną grupą są zaburzenia ruchomości. Porażenie fałdu głosowego może pojawić się po operacji tarczycy albo w przebiegu choroby, która uciska nerw krtaniowy na szyi lub w klatce piersiowej. Głos staje się wtedy słaby i „zdyszany”, a pacjent często krztusi się przy piciu.

Perspektywa chirurga głowy i szyi

Powiem wprost, dlaczego tak nalegam na badanie przewlekłej chrypki. Rak krtani, zwłaszcza ten, który rozwija się na samych fałdach głosowych, daje chrypkę bardzo wcześnie, kiedy zmiana jest jeszcze niewielka. To jeden z tych nowotworów, przy których wczesne rozpoznanie pozwala na leczenie skuteczne i oszczędzające, często z zachowaniem głosu. Na sali operacyjnej widziałem wystarczająco wiele przypadków zaniedbanych, by wiedzieć, jak wielka jest różnica między chorym, który przyszedł po miesiącu, a tym, który czekał rok. Przed rakiem pojawiają się często zmiany przedrakowe, na przykład białe naloty na fałdach, które usunięte w porę nie zdążą się przekształcić w nowotwór.

Do lekarza trzeba zgłosić się pilnie, gdy chrypce towarzyszy duszność lub świst przy oddychaniu, trudności w połykaniu, ból promieniujący do ucha, krwioplucie, guzek na szyi albo niezamierzona utrata masy ciała.

Chrypka u dziecka

U dzieci najczęstszą przyczyną przewlekłej chrypki są guzki krzykacza. Pojawiają się u maluchów, które dużo i głośno mówią, krzyczą na boisku czy przekrzykują rodzeństwo. Zwykle dobrze reagują na terapię głosu. Rzadziej przyczyną są brodawczaki krtani lub wady wrodzone. Chrypka u dziecka z dusznością, świstem przy wdechu albo po zakrztuszeniu się drobnym przedmiotem wymaga natychmiastowej pomocy.

Badanie krtani trwa kilka minut

Krtań oglądam endoskopem: sztywnym, wprowadzanym przez usta, albo cienkim i giętkim, wprowadzanym przez nos. Badanie jest krótkie, nie wymaga przygotowania, a przy wrażliwym odruchu wymiotnym pomaga znieczulenie gardła aerozolem. Pacjent widzi na monitorze własne fałdy głosowe, co często ułatwia rozmowę o leczeniu. Przy zaburzeniach głosu przydatna jest stroboskopia, pokazująca drgania fałdów w zwolnionym tempie. Gdy widzę zmianę podejrzaną, kolejnym krokiem jest pobranie wycinka do badania histopatologicznego, bo tylko ono daje ostateczną odpowiedź.

Kiedy można poczekać

Chrypka w trakcie przeziębienia lub tuż po nim, bez duszności i trudności w połykaniu, zwykle nie wymaga wizyty. Wystarczy oszczędzanie głosu, picie wody, nawilżanie powietrza i rezygnacja z papierosów. Wbrew powszechnemu przekonaniu szept nie oszczędza głosu. Szeptanie mocno napina krtań i bywa dla niej bardziej męczące niż spokojna, cicha mowa. Szkodzi też ciągłe odchrząkiwanie. Lepiej przełknąć ślinę lub napić się wody.

Jeśli jednak po trzech tygodniach głos nie wrócił, dalsze czekanie nie ma sensu. Podobnie nie warto samodzielnie leczyć przewlekłej chrypki antybiotykami czy sterydami, bo mogą chwilowo poprawić głos i odsunąć w czasie właściwą diagnozę.

Leczenie i powrót głosu

Leczenie zależy od przyczyny. Przy guzkach głosowych i przeciążeniu podstawą jest terapia głosu u foniatry lub logopedy, czyli nauka mówienia bez nadmiernego napinania krtani. Przy refluksie wprowadzam leczenie farmakologiczne i zmiany w diecie, a efekt oceniam po kilku tygodniach. Polipy, obrzęk Reinkego, większe guzki i zmiany przedrakowe usuwa się mikrochirurgicznie, przez usta, w znieczuleniu ogólnym, bez cięcia na szyi.

Po zabiegu na fałdach głosowych zwykle zalecam kilka dni oszczędzania głosu, a potem stopniowy powrót do mówienia, najlepiej wsparty terapią głosu. Przez kilka dni może pojawiać się dyskomfort w gardle i odkrztuszanie wydzieliny z domieszką krwi. Duże krwawienie, narastająca duszność albo gorączka wymagają pilnego kontaktu z lekarzem. U osób palących rzucenie papierosów jest częścią leczenia, a nie dodatkiem do niego, bo bez tego zmiany często wracają.

Z czym przyjść do laryngologa

Proszę przypomnieć sobie, od kiedy trwa chrypka i czy zaczęła się nagle, czy stopniowo. Ważne, ile Państwo mówią zawodowo, czy palą lub palili, czy mają zgagę albo przechodzili operację tarczycy lub klatki piersiowej. Warto zabrać listę leków, w tym wziewnych przy astmie, bo część z nich może wpływać na głos. Jeśli mieli Państwo wcześniej oglądaną krtań, dokumentacja będzie bardzo pomocna.

Najczęstsze pytania pacjentów

Czy badanie krtani boli? Nie. Może być nieprzyjemne przy wrażliwym odruchu wymiotnym, ale wtedy pomaga znieczulenie gardła aerozolem. Samo oglądanie trwa kilka minut.

Czy chrypka może być od refluksu? Tak. Refluks krtaniowo-gardłowy często nie daje zgagi, a objawia się poranną chrypką, odchrząkiwaniem i uczuciem przeszkody w gardle.

Czy szeptanie oszczędza głos? Nie. Szept mocno napina krtań. Przy chrypce lepsza jest spokojna, cicha mowa i picie wody.

Jak długo wraca głos po zabiegu na fałdach głosowych? Zwykle zalecam kilka dni oszczędzania głosu, a potem stopniowy powrót do mówienia. Pełna poprawa zależy od rodzaju zmiany i często wymaga terapii głosu.

Czy potrzebne jest skierowanie? Na prywatną konsultację laryngologiczną w WAWA Medica skierowanie nie jest potrzebne. Konsultacja kosztuje 300 zł.

ZAPAMIĘTAJ

  • Chrypka trwająca dłużej niż trzy tygodnie wymaga obejrzenia krtani.
  • Palenie i alkohol to powody, by nie zwlekać nawet tyle.
  • Duszność, trudności w połykaniu, krwioplucie i guzek na szyi to sygnały alarmowe.
  • Szept nie oszczędza głosu. Lepsza jest spokojna, cicha mowa.
  • Wcześnie wykryte zmiany na fałdach głosowych leczy się skutecznie i oszczędnie.

Większość przewlekłych chrypek ma łagodną przyczynę, ale tylko badanie krtani pozwala to stwierdzić z pewnością.

Zapraszam na konsultację laryngologiczną dla dzieci i dorosłych w WAWA Medica na Gocławiu. Rejestracja: 881 581 381.

Źródła

  • American Academy of Otolaryngology–Head and Neck Surgery: Clinical Practice Guideline: Hoarseness (Dysphonia) (Update), 2018.
  • National Institute for Health and Care Excellence (NICE): Suspected cancer: recognition and referral (NG12).

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje indywidualnej konsultacji lekarskiej.