Większość infekcji u dzieci dobrze prowadzi pediatra. Do laryngologa warto przyjść, gdy problem się powtarza, przeciąga albo zaczyna wpływać na sen, słuch lub mowę dziecka, na przykład przy nawracających zapaleniach uszu, ciągle zatkanym nosie, chrapaniu czy podejrzeniu niedosłuchu.

Nie każdy katar wymaga laryngologa

„Panie doktorze, to już do laryngologa, czy jeszcze do pediatry?” To pytanie słyszę od rodziców bardzo często, zwykle w środku sezonu infekcyjnego. Odpowiedź bywa zaskakująca. Dzieci chorują często i to jest normalne. Przedszkolak może przejść nawet sześć–osiem infekcji w ciągu roku, zwłaszcza w pierwszym sezonie w żłobku czy przedszkolu, i większość z nich mija bez śladu.

Laryngolog jest potrzebny wtedy, gdy któraś z tych infekcji „nie chce odpuścić” albo wraca w tym samym miejscu: w uchu, w gardle, w nosie. Wtedy warto sprawdzić, czy przyczyną nie jest coś, co samo nie minie: przerośnięty migdałek, płyn w uchu środkowym, alergia albo ciało obce w nosie. Poniżej opisuję, z czym przyjść, jak wygląda wizyta i kiedy spokojnie można poczekać.

Sygnały, z którymi warto przyjść

Pierwszym są nawracające zapalenia ucha. Jedno czy dwa w sezonie to nic niezwykłego. Jeśli jednak zdarzają się trzy w ciągu pół roku albo cztery w ciągu roku, warto ocenić, co je podtrzymuje. Podobnie z anginami: o leczeniu zabiegowym zaczynamy rozmawiać dopiero przy naprawdę częstych, udokumentowanych epizodach, ale konsultacja pozwala to rzetelnie policzyć i zaplanować.

Drugim sygnałem jest nos. Dziecko, które tygodniami oddycha przez usta, chrapie i mówi „przez nos”, ma najczęściej powiększony migdałek gardłowy, czyli trzeci migdał. Szerzej opisałem ten temat w artykule Dziecko chrapie i oddycha przez usta – kiedy do laryngologa. Na uwagę zasługuje też gęsta, nieprzyjemnie pachnąca wydzielina tylko z jednej dziurki. U małego dziecka bywa to ciało obce, na przykład koralik czy kawałek gąbki.

Trzeci sygnał to słuch i mowa. Rodzice zwykle mówią: „on mnie ignoruje”, „podgłaśnia bajki”, „ciągle dopytuje”. Często nie chodzi o charakter, tylko o płyn za błoną bębenkową, który nie boli, ale wyraźnie przytłumia dźwięki. U dzieci, które dopiero uczą się mówić, może to opóźniać rozwój mowy. Z tego powodu część moich małych pacjentów trafia do mnie od logopedy.

Warto też zgłosić przewlekłą chrypkę (u dzieci najczęściej są to tak zwane guzki krzykacza) oraz nawracające krwawienia z nosa.

Sygnały, których nie wolno odkładać

Są sytuacje, w których nie czeka się na planową wizytę. Pilnej pomocy, a często wizyty na SOR-ze, wymaga dziecko, które ma duszność albo świszczący oddech przy wdechu, ślini się i nie może przełknąć śliny przy wysokiej gorączce, ma obrzęk i zaczerwienienie za uchem z odstającą małżowiną, albo zakrztusiło się drobnym przedmiotem. To samo dotyczy krwawienia z nosa lub gardła po zabiegu laryngologicznym.

Jak wygląda wizyta u laryngologa dziecięcego

Zaczynam od rozmowy z rodzicem: od kiedy trwa problem, ile było infekcji i antybiotyków, jak dziecko śpi, czy dobrze słyszy i mówi. Potem oglądam uszy otoskopem, nos i gardło. Jeśli trzeba zajrzeć głębiej, do tyłu nosa, używam cienkiego, giętkiego endoskopu. Trwa to kilkanaście sekund i choć bywa nieprzyjemne, nie boli.

Przy podejrzeniu płynu w uchu wykonujemy tympanometrię, czyli krótkie badanie ruchomości błony bębenkowej, a u starszych dzieci także badanie słuchu dopasowane do wieku. Wszystkie te badania można wykonać na miejscu, podczas jednej wizyty, więc rodzic zwykle wychodzi z konkretną odpowiedzią, a nie z listą skierowań.

Przez lata pracy z dziećmi nauczyłem się, że o przebiegu wizyty w dużej mierze decyduje spokój rodzica. Dziecko bardzo uważnie obserwuje, jak zachowuje się dorosły. Jeśli mama czy tata są spokojni, badanie najczęściej mija szybko i bez łez.

Kiedy lepiej poczekać

Nie każde rozpoznanie oznacza leczenie. Płyn w uchu po infekcji bardzo często wchłania się sam w ciągu kilku tygodni, dlatego zwykle zaczynam od obserwacji i kontroli po około trzech miesiącach. Migdałki są największe między trzecim a szóstym rokiem życia, a potem stopniowo się zmniejszają. Samo ich powiększenie, bez objawów, nie jest wskazaniem do operacji. Także nie każde zapalenie ucha wymaga antybiotyku; u starszych dzieci z łagodnym przebiegiem często wystarcza leczenie przeciwbólowe i kontrola.

Warto też pamiętać, że oceniona w trakcie ostrej infekcji wielkość migdałków bywa myląca. Najwięcej mówi badanie u zdrowego dziecka, dwa–trzy tygodnie po wyleczeniu.

Leczenie i ewentualny zabieg

Najczęściej zaczynam od leczenia zachowawczego: płukania nosa roztworem soli, steroidów donosowych podawanych przez kilka tygodni i leczenia alergii, jeśli współistnieje. Taka terapia u wielu dzieci wystarcza.

Do zabiegu kwalifikuję wtedy, gdy leczenie zachowawcze nie pomaga, a problem wpływa na zdrowie dziecka: przy bezdechu sennym, płynie w uszach utrzymującym się ponad trzy miesiące z niedosłuchem, często nawracających zapaleniach uszu albo całkowicie niedrożnym nosie. Wykonuje się wtedy adenotomię, czyli usunięcie migdałka gardłowego, a przy płynie w uszach także założenie dreników wentylacyjnych. Zabiegi odbywają się w znieczuleniu ogólnym, zwykle w trybie jednodniowym. Najważniejszym, choć rzadkim powikłaniem jest krwawienie. Świeża krew z nosa lub ust po zabiegu oznacza natychmiastowy kontakt ze szpitalem.

Z czym przyjść do laryngologa

Najbardziej pomagają mi Państwa obserwacje. Warto zapisać, ile infekcji było w ostatnim roku i ile razy dziecko dostawało antybiotyk, zabrać wyniki wcześniejszych badań słuchu, opinię logopedy, jeśli jest, i listę przyjmowanych leków. Przy chrapaniu bardzo przydaje się minutowe nagranie snu dziecka telefonem.

Planową wizytę najlepiej umówić, gdy dziecko jest zdrowe. Przed wizytą wystarczy powiedzieć mu prawdę: doktor zajrzy latarką do uszu, nosa i buzi. Proszę nie obiecywać, że „nic nie będzie robione”, i nie straszyć zastrzykiem, bo szczerość działa najlepiej. Mniejszym dzieciom pomaga ulubiona przytulanka.

ZAPAMIĘTAJ

  • Częste infekcje u przedszkolaka są normalne. Niepokoić powinno to, co się powtarza lub przeciąga.
  • Nawracające zapalenia uszu, oddychanie przez usta i chrapanie to dobre powody do konsultacji.
  • Płyn w uchu nie boli, ale może pogarszać słuch i rozwój mowy.
  • Duszność, świst przy wdechu i obrzęk za uchem wymagają pilnej pomocy.
  • O leczeniu decyduje badanie zdrowego dziecka, a nie sam wygląd migdałków w czasie infekcji.

Wizyta u laryngologa nie zawsze kończy się leczeniem. Często kończy się po prostu pewnością, że wszystko jest w porządku, a to też jest dobra wiadomość.

Zapraszam na konsultację laryngologiczną dla dzieci i dorosłych w WAWA Medica na Gocławiu. Rejestracja: 881 581 381.

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje indywidualnej konsultacji lekarskiej.